Giáo sư Ngô Bảo Châu vừa được trao huy chương Fields. Ảnh: cnrs.fr.

Cả khán phòng ở Hyderabad, Ấn Độ, rộn ràng tiếng vỗ tay khi tên của giáo sư Ngô Bảo Châu được xướng lên là một trong bốn nhà toán học giành giải Fields hôm nay.

Ngô Bao Châu receives Fields Medal, highest honor in mathematics

Tổng thống Ấn Độ Pratibha Patil trao huy chương Fields - giải thưởng toán học cao quý nhất thế giới - cho Ngô Bảo Châu lúc 12:55 hôm nay (giờ Hà Nội).

Giáo sư Bảo Châu là nhà toán học đầu tiên của Việt Nam giành được giải thưởng danh giá này. Hôm nay, Việt Nam trở thành quốc gia châu Á thứ hai sau Nhật có nhà toán học đoạt giải Fields.

"Ngô đã đưa ra sự chứng minh sáng sủa về 'bổ đề cơ bản', là phần quan trọng trong tầm nhìn về toán học mà Robert Langlands - công tác tại Viện nghiên cứu cao cấp Princeton, New Jersey, đưa ra từ những năm 1960", lời giới thiệu của Liên minh Toán học quốc tế có đoạn. "Chương trình Langlands kết nối mọi lĩnh vực của toán học hiện đại. Như chính tên gọi của nó, bổ đề cơ bản tuy chỉ là một vấn đề kỹ thuật, nhưng nó đã gây lúng túng cho nhiều nhà toán học suốt nhiều thập kỷ qua. Thành tựu đột phá của Ngô giúp các nhà khoa học khác tiến lên trong việc chứng minh cả Chương trình Langlands".

Thành tựu của Ngô Bảo Châu đã được tạp chí uy tín Time của Mỹ đánh giá là một trong 10 phát kiến khoa học quan trọng nhất của năm 2009.

Peter Sarnak, chuyên gia về lý thuyết số học của Viện nghiên cứu cao cấp Princeton, nói về công trình của Bảo Châu: "Giống như chuyện có những người làm việc ở tít bên kia sông đợi ai đó ở bờ đối diện bắc cho cây cầu. Rồi giờ đây, cây cầu được bắc, toàn bộ công sức của họ được công nhận".

Huy chương Fields là một giải thưởng được trao cho tối đa bốn nhà toán học không quá 40 tuổi tại mỗi kỳ Đại hội Toán học Thế giới của Hiệp hội toán học quốc tế (IMU). Đại hội này được tổ chức 4 năm một lần. Nhà toán học Canada John Charles Fields là người sáng lập giải thưởng.

Cùng với Ngô Bảo Châu, ba nhà toán học khác đoạt giải Fields lần này còn có: Elon Lindenstrauss (Israel), Stanislav Smirnov (Nga) và Cedric Villani (Pháp).

Lễ khai mạc diễn ra trong buổi sáng nay tại thành phố Hyderabad và có khoảng 3.000 nhà toán học khắp thế giới tham dự. Ngồi trên hàng ghế ngay gần đầu trong hội trường có gia đình giáo sư Bảo Châu. Mẹ anh, phó giáo sư Trần Lưu Vân Hiền tươi tắn trong bộ áo dài truyền thống Việt Nam. Người cha - giáo sư Ngô Huy Cẩn - trang nghiêm trong bộ vest tối màu.

Con đường khoa học của Bảo Châu

Từ một học sinh chuyên toán ở Hà Nội những năm đầy khó khăn, giáo sư Ngô Bảo Châu đã trở thành nhà toán học tầm cỡ trong ngành toán thế giới.

Tên của Ngô Bảo Châu trên trang nhất của website của đại hội toán học thế giới 2010. Ảnh: icm2010.org.in.

Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Hà Nội. Anh là con duy nhất của Giáo sư tiến sĩ khoa học Ngô Huy Cẩn của Viện Cơ học và Phó giáo sư tiến sĩ Trần Lưu Vân Hiền, công tác tại Bệnh viện Y học cổ truyền trung ương. Anh từng học tại trường Thực nghiệm Giảng Võ, Hà Nội trước khi vào khối phổ thông chuyên toán của Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội, nay là Đại học Quốc gia Hà Nội.

Mùa hè 1988, Bảo Châu tham dự kỳ thi Olympic Toán quốc tế tại Australia và giành huy chương vàng. Mùa hè năm sau anh tiếp tục giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế tại Đức. Cũng trong năm 1989 Châu sang Pháp để học tại Đại học Paris 6. Anh bảo vệ luận án tiến sĩ khi mới 25 tuổi tại Đại học Sư phạm Paris - ngôi trường danh tiếng bậc nhất nước Pháp. Năm 2003, ở tuổi 31, anh hoàn thành luận án habilitation (tương đương tiến sĩ khoa học) tại Đại học Paris 11. Đầu năm sau anh trở thành giáo sư của đại học này.

Ngô Bảo Châu cùng mẹ và các con gái. Ảnh do gia đình cung cấp.

Vào năm 1994, Bảo Châu kết hôn với người bạn gái từ thời phổ thông. Năm 2004, anh và giáo sư Gerard Laumon - người thầy của anh - cùng nhận giải thưởng nghiên cứu hàng năm của Viện Toán học Clay (Mỹ) dành cho những người đạt thành tựu xuất sắc nhất trong năm nhờ giải quyết một trường hợp đặc biệt của “chương trình Langlands”. Mỗi năm chỉ có một đến hai người được trao giải và Châu là người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng này.

Sau khi nhận giải thưởng Clay, Bảo Châu được Viện nghiên cứu khoa học cao cấp tại Princeton, Mỹ, mời sang làm giáo sư. Viện này là nơi quy tụ của nhiều nhà toán học và nhà vật lý hàng đầu thế giới, trong đó nhiều người từng đoạt giải Nobel và giải Fields.

Năm 2005, ở tuổi 33, Ngô Bảo Châu được đặc cách phong hàm giáo sư tại Việt Nam. Hiện nay anh là giáo sư trẻ tuổi nhất ở Việt Nam. Một năm sau đó, anh được mời đọc báo cáo tiểu ban tại Đại hội Toán học thế giới tại Madrid (Tây Ban Nha). Anh là người Việt Nam thứ ba có vinh dự này. Trước anh là hai người Việt Nam ở nước ngoài, giáo sư F. Phạm và giáo sư Dương Hồng Phong.

Sau khi chứng minh được “Bổ đề cơ bản”, một giả thuyết then chốt của Chương trình Langlands, anh được trao Giải thưởng Oberwolfach của Đức, Giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp (năm 2007). Công trình của anh đã được tạp chí đại chúng có uy tín Time Mỹ bình chọn là "một trong 10 phát minh khoa học tiêu biểu của năm 2009". Tháng 6 vừa qua, công trình của anh mang tên “Le lemme fondamental pour les algèbres de Lie” (Bổ đề cơ bản cho đại số Lie) dày 169 trang đã được chính thức công bố trong tạp chí Publications Mathématiques de L'IHÉS do nhà xuất bản Springer phát hành.

Dù nghiên cứu và giảng dạy toán ở các trung tâm hàng đầu thế giới, GS. Ngô Bảo Châu vẫn giành thời gian đáng kể để tham gia giảng dạy và đào tạo toán học tại Việt Nam. Anh tham gia công tác hướng dẫn nghiên cứu và giảng dạy chuyên đề cho sinh viên ở Đại học khoa học tự nhiên và Đại học Sư phạm (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Giáo sư Ngô Bảo Châu sẽ bắt đầu làm việc tại khoa Toán của trường Đại học Chicago, Mỹ từ ngày 1/9/2010.

Mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã chính thức mời Ngô Bảo Châu về Việt Nam công tác và đóng góp cho chương trình nhằm đưa nước ta trở thành cường quốc về toán.

Chân dung các nhà toán học đoạt giải Fields năm 2010

Trong số bốn nhà toán học đạt Huy chương Fields hôm nay, có hai người đang công tác ở Pháp là Ngô Bảo Châu và Cédric Villani. Hai người còn lại ở Mỹ và Thụy Sĩ.
 

 Elon Lindenstrauss (người Israel)

Elon Lindenstrauss chào đời tại Jerusalem vào năm 1970. Anh đã kết hôn và có ba con. Anh lấy bằng cử nhân Toán và Vật lý tại Đại học Hebrew, Israel vào năm 1991. Bốn năm sau anh hoàn thành chương trình thạc sỹ toán tại trường này. Năm 1999 Lindenstrauss bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Hebrew với đề tài mang tên "Các đặc tính entropy trong những hệ động lực". Lindenstrauss đạt được nhiều thành tựu về thuyết ergod - bộ môn khoa học về các hình thái biến dạng. Anh được trao huy chương Fields vì các thành tựu này và những ứng dụng của chúng đối với lý thuyết số.

Hiện nay Lindenstrauss làm giáo sư của Đại học Hebrew và Đại học Princeton, Mỹ. Trước đó anh cũng từng làm việc tại Đại học Stanford và Viện Toán học Courant tại Mỹ. Anh nhận nhiều giải thưởng toán học, trong đó có giải Salem (2003) giải thưởng của Hiệp hội Toán học châu Âu (2004).

Stanisnav Smirnov (Nga)

Nhà toán học Nga được sinh ra tại thành phố St. Petersburg vào năm 1970 và từng hai lần đoạt huy chương vàng Olympic Toán quốc tế năm 1986 và 1987. Anh học Toán tại Đại học St. Petersburg. Sau khi tốt nghiệp đại học vào năm 1992 anh tới Viện Công nghệ California và lấy bằng tiến sĩ vào năm 1996 tại đây. Từ năm 1996 tới 1998 anh lần lượt làm việc tại Đại học Yale, Viện nghiên cứu cao cấp Princeton tại Mỹ và Viện Toán học Max Planck tại Đức. Sau đó Smirnov dành một khoảng thời gian khá lớn trong sự nghiệp tại Stockholm, Thụy Điển. Anh trở thành giáo sư tại Viện Khoa học hoàng gia Thụy Điển vào năm 2001. Kể từ năm 2003 tới nay anh là giáo sư của Đại học Geneva, Thụy Sỹ.

Smirnov nghiên cứu giải tích toán học, hệ động lực phức, vật lý thống kê, toán lý và xác suất. Anh từng đoạt giải thưởng của Hiệp hội Toán học St. Petersburg (1997), giải Clay (2001), giải Salem (2001), giải thưởng của Hiệp hội Toán học châu Âu. Đặc biệt, anh nhận giải thưởng Clay khi mới tròn 31 tuổi và là một trong số những người đầu tiên và trẻ nhất có được vinh dự này.

Các công trình nghiên cứu của anh nhận được sự hỗ trợ tài chính của Hội đồng Nghiên cứu châu Âu và Quỹ Khoa học quốc gia Thụy Sỹ.

Cédric Villani (Pháp)

Chào đời năm 1973 tại Pháp, Villani học toán tại Đại học Sư phạm Paris từ năm 1992 tới 1996. Anh lấy bằng tiến sĩ tại trường vào năm 1998. Kể từ năm 2000 Villani trở thành giáo sư của Đại học Sư phạm Lyon. Anh còn thường xuyên tới Mỹ giảng dạy trong các năm 1999, 2004 và 2009. Villani viết khoảng 50 công trình nghiên cứu, hai cuốn sách tham khảo về mạng truyền tải quang. Năm 2009 anh được bổ nhiệm làm giám đốc Viện Henri Poincaré tại Paris, Pháp kiêm giáo sư thỉnh giảng của Viện Nghiên cứu Khoa học cao cấp của Pháp.

Lĩnh vực nghiên cứu của Cédric Villani là phương trình vi phân, phương trình đạo hàm riêng và toán lý. Các giải thưởng nổi bật của anh bao gồm giải Jacques Herbrand của Viện Khoa học Pháp (2007), giải thưởng của Hiệp hội Toán học châu Âu, giải Henri Poincaré của Hiệp hội Toán Lý Quốc tế (2009), giải Fermat (2009).

Ngô Bảo Châu (người Việt Nam)

Ngô Bảo Châu chào đời năm 1972 tại Hà Nội và từng đoạt huy chương vàng trong hai kỳ thi Olympic Toán quốc tế năm 1988 và 1989. Sau đó Châu sang Pháp để học tại Đại học Paris 6. Anh bảo vệ luận án tiến sĩ khi mới 25 tuổi tại Đại học Sư phạm Paris. Năm 2003, ở tuổi 31, anh hoàn thành luận án habilitation (tương đương tiến sĩ khoa học) tại Đại học Paris 11. Đầu năm sau anh trở thành giáo sư của đại học này.

Vào năm 2004 Châu đã nhận giải thưởng nghiên cứu hàng năm của Viện Toán học Clay (Mỹ) dành cho những người đạt thành tựu xuất sắc nhất trong năm nhờ giải quyết một trường hợp đặc biệt của “chương trình Langlands”. Sau khi nhận giải thưởng Clay, anh được Viện nghiên cứu khoa học cao cấp tại Princeton (Mỹ) mời sang làm giáo sư.

Sau khi chứng minh được “Bổ đề cơ bản”, một giả thuyết then chốt của Chương trình Langlands, anh được trao Giải thưởng Oberwolfach của Đức, Giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp (năm 2007). Công trình của anh đã được tạp chí đại chúng có uy tín Time Mỹ bình chọn là "một trong 10 phát minh khoa học tiêu biểu của năm 2009". Tháng 6 vừa qua, công trình của anh mang tên “Le lemme fondamental pour les algèbres de Lie” (Bổ đề cơ bản cho đại số Lie) dày 169 trang đã được chính thức công bố trong tạp chí Publications Mathématiques de L'IHÉS do nhà xuất bản Springer phát hành.

VnExpress