|
Sự tăng trưởng liên tục trong vòng hai thập kỷ, những mức giá kỷ lục cho các loại khoáng sản và một thị trường vẫn còn khát khao nguồn cung, nước Úc không cần lo ngại. Điều này có thực không?
Một quốc gia hạnh phúc là một quốc gia không bao giờ phải phơi mặt trên những trang đầu của các tờ báo nước ngoài. Úc là một đất nước như vậy. Úc giàu có, thanh bình và luôn trong tầm kiểm soát. Sự phồn vinh ngày nay của nước Úc là tất yếu, nhưng câu chuyện quá khứ trước đó còn chưa được kể lại. Hai mươi lăm năm trước, Paul Keating, "thủ quỹ" của Úc (Bộ trưởng Tài chính lúc đó, người sau này là Thủ tướng), tuyên bố nếu Úc thất bại trong cải cách, đất nước này không thoát khỏi số phận một quốc gia tầm thường có nền kinh tế phụ thuộc vào việcxuất khẩu trái cây (a banana republic). Đúng 5 năm sau tình trạng suy thoái kinh tế đầy cay đắng, đất nước này bắt đầu một thời kỳ bành trướng kinh tế liên tục không một nước giàu nào sánh được cho tới hôm nay. Bài báo này sẽ lý giải điều đó, đồng thời dự đoán tương lai tiếp sau đây của nước Úc. Đóng góp vào thành công và vận may của nước Úc hôm nay phải kể tới nguồn khoáng sản dồi dào mà những nước Đông Nam Á láng giềng muốn mua. Đây tất nhiên cũng là một phần của câu chuyện.
Mặc dù Úc không bị ảnh hưởng nhiều khi khủng hoảng tài chính diễn ra ở châu Á năm 1997, giá trị các mặt hàng xuất khẩu khó mà giữ được ổn định. Trong những năm 1990, nhiều ý kiến cho rằng rồi đây nền kinh tế "già cỗi" và công nghệ thấp như Úc có thể sẽ đến hồi cáo chung. Những điều kiện thương mại của Úc - tỷ lệ giá hàng hóa xuất khẩu hay nhập khẩu - dường như đều sụt giảm. Điều này chưa kịp diễn ra thì năm 2003 giá khoáng sản lại tăng vọt. Úc thoát khỏi ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng các nước Đông Nam Á một cách ngoạn mục, không những vậy, tình trạng suy thoái kinh tế Mỹ năm 2001 cũng chưa chạm được tới nước Úc.
Năm năm sau đó, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu diễn ra trong khoảng thời gian 2007 - 2011 cũng không thể quật ngã được nước Úc. Đến lúc này người ta phải khách quan nhìn nhận lại, có lẽ là con người, chứ không phải Thần May Mắn, đã làm đúng điều gì đó nên Úc mới có ngày hôm nay.
|
Tổng quan
|
|
GDP 2010
|
1236 tỷ USD
|
|
Thu nhập đầu người
|
55,590 USD
|
|
Tăng trưởng hàng năm
|
3.4% (1992-2010)
|
|
Chi tiêu Chính phủ
|
35% (2010)
|
|
Tỷ giá
|
1AUD = 1.06 USD
|
|
Dân số
|
25 triệu (2010)
|
|
Dân thành thị
|
89,1%
|
|
Số tiền tiêu vào cờ bạc hàng năm
|
1.281USD/người (so với 1167.6USD của Singapore và 565.4 USD của Canada)
|
Trong cuộc khủng hoảng gần đây nhất, nước Úc chắc chắn đã chơi tốt ván bài của mình. Suốt 20 năm, từ 1983 tới 2003, chính phủ Úc, từ cánh tả cho tới cánh hữu, không ngừng thực thi những cải cách từng bước biến kinh tế Úc trở thành một trong những nền kinh tế mở và linh hoạt nhất thế giới.
Các cải cách diễn ra liên tục từ năm 1983, do chính phủ Đảng Lao động khởi xướng, bao gồm thả nổi giá đô la Úc, thôi kiểm soát hệ thống tài chính, xóa hạn ngạch nhập khẩu và cắt giảm thuế quan. Các cải cách này vẫn được chính phủ Đảng Tự do (vốn được hiểu là đảng bảo thủ, tại Úc) tiếp nối khi nắm quyền vào năm 1996.
Tính tới năm 2003, tỷ lệ bảo hộ hiệu quả sản xuất đã giảm từ 35% xuống chỉ còn 5% so với thời kỳ những năm 70. Các ngân hàng nước ngoài được phép vào cạnh tranh tự do. Các hãng hàng không, tàu biển, viễn thông được kinh doanh thoải mái. Thị trường lao động mở rộng hết mức, hệ thống lương bổng kiểm soát theo cách ấn định được thay thế bằng những thỏa thuận linh hoạt của các doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhà nước được tư nhân hóa. Thuế đánh vào lợi nhuận thu từ việc bán các khoản đầu tư hoặc tài sản và thuế giá trị gia tăng được thực hiện thay thế cho hệ thống thuế đúp tính trên lãi cổ tức. Thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập cá nhân được cắt giảm.
Những cải tổ được thực hiện đã thay đổi bộ mặt kinh tế Úc, đồng thời bước tiến kinh tế đã có ảnh hưởng sâu rộng tích cực tới toàn bộ quốc gia Úc.
Dựa trên Hiến pháp Úc, các nhà lãnh đạo đã xóa sổ thành công "một nước Úc nửa thuộc địa" phụ thuộc vào đế chế Anh, một nước Úc mà thị trường bị kìm cương bởi sự bảo hộ thương mại và hệ thống lương với các rào cản về ngạch, bậc, trần..., một nước Úc với "chính sách định cư cho người da trắng". Sự biến mất của đa số các yếu tố này, cộng thêm một thị trường chung trên toàn quốc ngày càng lớn mạnh, đã mở con đường cho chính phủ liên bang ở Canberra xói mòn quyền lực và quyền kiểm soát ngân khố của các bang.
Xét từ góc độ nhân khẩu học, bằng cách giải phóng thị trường lao động và thiết lập một chính sách nhập cư không phân biệt chủng tộc, những cải tổ ở Úc đã kiến tạo một xã hội phát triển theo chủ nghĩa thế giới. Trong những năm 40, ở nước Úc, khoảng 98% dân số là những người gốc Anglo-Celtic; những năm 80, một số người Châu Âu, chủ yếu là người Ý và người Hy Lạp, sau đó là người Việt Nam di cư tới. Ngày nay, khoảng một phần tư dân số quốc tịch Úc không phải được sinh ra trên đất Úc, và hầu hết những người nhập cư, không phải đến từ Niu Zilân hay Anh, mà từ Ấn Độ, Trung Quốc hay các nước Đông Nam Á. Trong đó, những người nhập cư đến từ Đông Nam Á chiếm khoảng 10% dân số Úc.
Xét từ góc độ tâm lý học, những cải tổ ở Úc đã thay đổi hẳn những đặc trưng dân tộc của người Úc: có một niềm tin vào hạnh - phúc - dẫn - đến - may - mắn rằng, mặc dù quốc gia này có thể là nạn nhân của các yếu tố ngoại lai, nhưng đó là một quốc gia không suy thoái. Người Úc luôn linh hoạt, có tính cạnh tranh và luôn sẵn sàng thay đổi số phận của mình.
Có thể nói, những cải cách của Úc đã đưa toàn bộ quốc gia này đi rất xa khỏi cái mốc ban đầu. Hình ảnh một người Úc từng khai hoang, phát cỏ, xén lông cừu, chiến đấu với hạn hán, chó hoang và những kẻ đàn áp giấu tay (ví dụ như những viên cảnh sát địa phương), rồi bị săn lùng đến chết như Ned Kelly - một lục lâm thảo khấu nổi tiếng nhất nước Úc (1855-1880) không còn nữa. Tuy vậy, bên trong con người thành thị, trái tim người Úc của những năm giữa thế kỷ 19, vẫn còn vang lên những nhịp đập cho tới ngày hôm nay.
Nước Úc ngày nay đang thêu dệt nên một huyền thoại về cuộc sống thành thị với thịt nướng barbecue, với rượu vang ngon, ô tô đẹp và những tiện nghi hiện đại khác. Tuy nhiên, kỷ nguyên thịnh vượng và sự tự tin của nước Úc giờ đây nên là khoảng thời gian thích hợp để người Úc tự nhìn nhận và đối mặt với một số vấn đề của họ. Tất nhiên mọi sự dường như vẫn ổn sau hai mươi năm thay đổi tận gốc rễ nền kinh tế, các nhà lãnh đạo chưa phải vò đầu bóp trán trước tình hình hiện tại. Có vẻ như một không khí tự thỏa mãn đang bao trùm khắp trung tâm chính trị - xã hội của nước Úc - thủ đô Canberra. Không khí này tự nó hàm chứa một lời cảnh báo với nước Úc thịnh vượng hiện nay.
Nước Úc cần phải quyết định xem họ muốn con cháu mình sẽ sống trên đất nước nào. Họ có thể tận hưởng sự thịnh vượng, phung phí cả những thứ họ không nên tiêu dùng và chờ đợi những thứ tương lai mang lại. Hoặc họ có thể chủ động tạo ra mô hình xã hội mà các quốc gia khác phải khát khao thèm muốn. Giống như California, lịch sử nước Úc cũng có một cuộc "đổ xô đi tìm vàng", một giai đoạn bùng nổ nhu cầu năng lượng và một nền nông nghiệp trang trại phát triển mạnh. Rồi nó đi tới sự gặt hái từ một nền giáo dục sau đại học xuất sắc và một nền công nghiệp tri thức sinh ra từ chính nền giáo dục ấy.
Hầu hết các nhà chính trị đang vạch ra các kế hoạch tốt đẹp hơn, từ xây dựng những trường đại học hàng đầu, nuôi dưỡng các ngành nghệ thuật, kích thích các ngành công nghiệp mới đủ loại từ năng lượng tái tạo tới khử mặn nước biển. Mọi thứ đang được xúc tiến, nhưng ít có gì vượt trội. Công trình nổi tiếng nhất quốc gia là Nhà hát Con Sò, song nghệ thuật ở đây chưa hẳn đã được bảo trợ xứng đáng. Các trường đại học Úc, tương tự như rượu vang Úc, rất "ngon lành" và đáng tin cậy, song hiếm khi đạt đẳng cấp đỉnh cao. Dù vậy, người lao động được đào tạo bài bản vẫn là nguồn gốc căn cơ cho một nền kinh tế cạnh tranh không kém gì tài nguyên khoáng sản.
Nếu muốn tương lai đầy hứa hẹn được toàn vẹn, nước Úc sẽ phải mở khóa cho mọi tiềm năng chất xám trong chính các công dân của mình.
(VietNamNet theo The Economist số ngày 26/5/2011 - chuyên đề đặc biệt về Australia)
|
