Trường hợp thứ hai cũng là một cháu suy dinh dưỡng và được bác sĩ trực báo cáo là trẻ chết trong bệnh cảnh ngừng tim đột ngột không rõ lý do,và trên giao ban viện cũng chỉ có hơi thắc mắc một chút là phần lớn bệnh suy dinh dưỡng đều suy kiệt dần dần rồi mới tử vong và đa số là thở yếu dần và ngừng hô hấp trước, tuy nhiên trên một trẻ suy dinh dưỡng thì bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra cả nên rốt cuộc thì chẫn đoán nguyên nhân tử vong cũng không ai thắc mắc gì.

 

Khi vừa mổ bụng thì ghi nhận đầu tiên là đầy giun đũa trong ruột; gan bệnh nhi nầy hơi sần sùi và hơi phì đại chứ không trơn láng như những đưa trẻ khác, ở phần cuống gan bác sĩ ghi nhận ống mật chủ dãn lớn, mở ra bên trong đầy giun đũa nằm thành một bó như bó đũa...Đây là hình ảnh quen thuộc của ÁP XE GAN MẬT QUẢN DO GIUN ĐŨA; hay nói theo danh từ chuyên môn thông dụng thời đó là áp xe gan do giun,và chẩn đoán nầy được xác minh rõ khi người BS giải phẫu bệnh cắt gan ra từng lát mỏng thì thấy bên trong các ống mật chứa đầy giun đũa...Như vậy chẩn đoàn cháu nầy đúng là áp xe gan do giun trên cơ địa suy dinh dưỡng...Tưởng thế là đã yên, ai ngờ khi mở quả tim phía bên phải thì tất cả mọi người đều ồ lên kinh ngạc khi thấy bên trong có hai chú giun đũa còn sống nằm vắt từ tâm thất phải qua van ba lá lên đến tâm nhỉ phải, rất tiếc là lúc đó không có máy hình để ghi lại hình ảnh hy hữu nầy mà đưa đầy đủ lên y văn. Tôi cũng đã gặp một số thầy để hỏi nhưng những câu trả lời của họ không làm cho tôi thỏa mãn hoàn toàn và không giải thích được toàn bộ vấn đề một cách logic. Cho đến nay thì đã gần 30 năm qua rồi, hồi cứu lại vấn đề nầy những người nghe mỗi người đương nhiên sẽ giải thích theo mỗi cách khác nhau khó mà thống nhất được, đó là chưa kể một số sẽ bĩu môi cho là bịa đặt ra...Trên quan điểm là một người thầy giáo y khoa tôi thấy có bổn phận giải thích tường tận cho các đối tượng của mình: đó là những sinh viên y khoa hoặc là những BS trẻ nhưng đã có một số kiến thức cơ bản để có thể hiểu sâu được vấn đề và đồng thời qua đó tôi cũng có cơ hội để ôn lại cho các bạn một số bệnh lý ngoại khoa ở trẻ em do giun đũa gây nên rất thông dụng ở Việt Nam hồi đó nhưng đến bây giờ thì đã đi vào dĩ vãng.

 

Câu hỏi được đặt ra là giun đũa đi theo đường nào để đến được tim phải?

 

1.     Trước tiên chúng ta điểm lại chu trình sống của giun đủa một chút: Bình thường người nhiễm trứng giun đũa sẽ nở thành ấu trùng I rất nhỏ trong ruột, ấu trùng nầy sẽ qua niêm mạc ruột để vào trong hệ tuần hoàn,cụ thể là vào hệ cửa để về tim phải và tất cả ấu trùng I nầy đều bị giữ lại ở phổi, trong giai đoạn nầy những ấu trùng I có thể gây nên một hội chứng viêm phổi nhẹ mà trên y văn người ta thường gọi là hội chứng LOEFLER...

 

2.     Các ấu trùng I sẽ di chuyển dần về phế quản gốc, đến khí quản rồi theo nước bọt nuốt xuống dạ dày rồi ruột non thành ấu trùng II và lớn dần thàng giun đũa trưởng thành mà thường sống thành từng đàn ở ruột non.

 

3.     Thường thì giun đũa chỉ ở ruột non hổng tràng hoặc hồi tràng tuy nhiên cá biệt có nhiều trường hợp giun lên tá tràng chui vào đường mật để gây bệnh giun chui ống mật rất thường gặp ở phụ nữ và trẻ em trước kia. Ngày nay nhờ sự phát triển của ống soi mềm nên đã ứng dụng vào gắp được những chú giun đũa đang chui ống mật một cách rất hiêu quả.

 

4.     Giun đũa lên gan nhiều sẽ gây bệnh áp xe gan mật quản mà ta đã gặp ở bệnh nhi thứ 2 đã kể ở trên. Ngoài ra một số lượng lớn giun đũa mà cùng tập trung trên một đoạn ruột ngắn thì sẽ gây ra tắc ruột do giun đã mổ rất nhiều ở Viện Nhi Hà Nội và Bệnh Viện Việt Đức trước kia, thậm chí có trường hợp số lượng giun gắp được lên đến trên 1000 giun đũa trong một bệnh nhi...

 

5.     Ở trên bệnh nhi thứ 2 này đang có giun đầy trong hệ thống đường mật, nếu như có một đoạn vách chung giữa tĩnh mach trên gan và ống mật bị hoại tử thì giun từ trong đường mật có thể vào tĩnh mạch trên gan rồi về tim phải được...Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là nếu có sự thông thương giữa tĩnh mạch trên gan và đường mật thì vì sao bệnh nhi nầy không bị chảy máu đường mật?...Có thể giải thích ở đây có hai lý do: một là do bệnh nhi bị tắc đường mật nên áp lực trong đường mật là cao hơn áp lực trong tĩnh mạch nên máu sẽ không vào đường mật được, hai là do hệ thống đường mật đang bị giun làm tắc nghẽn nên máu không xuống ruột được chăng?...Có lẽ đây là con đường hợp lý nhất theo tôi đã đưa hai con giun đũa về tim phải và gây nên đột tử ở bệnh nhi nầy.

 

Như tôi đã nói từ đầu do không được soi sáng bằng các bằng chứng khoa học chính xác và đầy đủ nên những gì chúng ta bàn luận trên đây cũng vẫn chỉ là giả thuyết mà thôi...

 

Trên đây là hồi cứu của tôi về một biến chứng rất hiếm gặp do ký sinh trùng giun đũa lên tim mà tôi đã gặp và qua đó tôi cũng đã ôn lại cho các bạn về một số các bệnh lý khác cũng do loại ký sinh trùng thông dụng nhất ở Việt Nam này gây ra...