|
Túi thừa Meckel là một phần của ruột non, hiếm gặp nhưng hay bị viêm và khó chẩn đoán trên lâm sàng, có thể gây ra một số biến chứng, như chảy máu đường tiêu hóa và thủng vào phúc mạc hay vào các cơ quan kế cận.
Chúng tôi sẽ trình bày cùng các bạn 2 bệnh án minh họa cho chủ đề này.
Bệnh án 1- Viêm túi thừa Meckel biến chứng chảy máu tiêu hóa
Năm ấy là vào khoảng 1986, khoa Hồi sức cấp cứu tiếp nhận một bệnh nhân nam 15 tuổi vào viện vì một chảy máu đường tiêu hóa dưới có ảnh hưởng đến huyết động. Tại đây các Bác sĩ đã điều trị theo hướng nội khoa bằng bù dịch, điện giải và đã cho chuyền hai đơn vị máu O đồng nhóm. Đến hôm sau bệnh vẫn tiếp tục đi cầu ra máu tươi và ảnh hưởng đến huyết động nên được chuyền tiếp hai đơn vị máu nữa. Đến ngày thứ 3 do chảy máu vẫn tái diễn nên khoa HSCC mời BCN Ngoại hội chẩn trong giờ hành chánh, đích thân PGS Nguyễn Văn Thái chủ nhiệm khoa Ngoại thời đó sang hội chẩn, PGS đã đề nghị cho điều trị chuyền máu tiếp và theo dõi. Đến ngày thứ 4 tình trạng chảy máu vẫn tái diễn nên sau khi xem bệnh, PGS Thái quyết định phẫu thuật với chẩn đoán trước mổ là “xuất huyết đường tiêu hóa dưới kéo dài điều trị nội khoa thất bại”.
Đích thân PGS Thái là phẫu thuật viên chính, phụ mổ BS Nguyễn Đăng Đội. Vào ổ bụng sạch, các tạng bụng hơi nhợt nhạt do tình trạng thiếu máu, ruột non trắng bệch, trong lúc đại tràng và một phần dưới của hồi tràng thì trong lòng chứa đầy máu đen, chỗ chảy máu là một túi thừa Meckel cách góc hồi manh tràng khoảng 1 mét, Túi thừa có chân hơi rộng và đặc biệt có một mạc treo nhỏ đi kèm, chẩn đoán của phẫu thuật là “viêm túi thừa Meckel chảy máu”.
Tiến hành cắt bỏ mạc treo túi thừa và cắt túi thừa theo kiểu hình chêm, bệnh được chuyền thêm hai đơn vị máu trong phẫu thuật, hậu phẫu ổn định và ra viện tốt sau 2 tuần.
Bệnh án 2 - Viêm túi thừa Meckel thủng vào bàng quang
Khoảng năm 1993, Khoa Ngoại Tiết niệu - Nhi Bệnh viện TW Huế tiếp nhận bệnh nhân nam 12 tuổi vào viện vì nhiễm trùng đường tiểu. Trẻ khai thời gian khoảng vài tuần trước khi vào viện thấy đi tiểu đau rát, nước tiểu đục. Đặc biệt có lúc trẻ đi tiểu ra những hạt lợn cợn như phân và có cả một… đoạn rau muống chưa tiêu. Trước đó trẻ có đau bụng, sốt; người nhà cho đi khám bác sĩ, uống thuốc sau đó đỡ dần và chuyển sang tình trạng tiết niệu này. Trẻ vẫn đại tiện bình thường, không có máu.
Khám bụng không phát hiện gì bất thường. Xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh thì không được làm (không có siêu âm, không có chụp ruột có cản quang hoặc UIV, hoặc bàng quang ngược dòng).
Chẩn đoán: dò ruột - bàng quang, nhiều khả năng dò túi thừa Meckel - bàng quang (dựa vào dấu hiệu đặc thù - pathognomonic sign - là đi tiểu ra thức ăn).
Trẻ được phẫu thuật cấp cứu trì hoãn do các Phẫu thuật viên BS Dương Đăng Hỷ và BS Nguyễn Khoa Hùng thực hiện; và đúng như dự đoán, đó là một trường hợp dò túi thừa Meckel - bàng quang. Túi thừa Meckel viêm mạn, đầu túi thừa dính chặt vào đáy bàng quang và thông thương lòng của 2 tạng này. Tiến hành cắt bỏ túi thừa Meckel hình chêm, tái lập lưu thông tiêu hóa và khâu kín thành bàng quang. Hậu phẫu tốt, trẻ ra viện sau 10 ngày điều trị.
Thông tin
Túi thừa Meckel theo kinh điển thường nằm ở hồi tràng, một số tác giả cho rằng vị trí của túi thừa Meckel cũng chính là ranh giới giữa hồi tràng và hỗng tràng. Tuy nhiên theo phần lớn các tác giả khác thì lại cho rằng túi thừa Meckel có thể nằm bất cứ vị trí nào trên hồi tràng đoạn cuối trong khoảng 80 cm trở lại, (cũng chính vì thế mà trước đây khoa ngoại BVTW Huế đã có quy định cho các phẫu thuật viên trong mổ cấp cứu ruột thừa nếu kiểm tra thấy ruột thừa xung huyết thì bắt buộc phải kiểm tra thêm 80 cm cuối của hồi tràng xem có kèm theo túi thừa Meckel hay không?)
Túi thừa Meckel thường nằm ở bờ tự do của ruột và đây cũng là điểm khác biệt giữa túi thừa (diverticule intestinal) và ruột đôi (duplication intestinal), ruột đôi cũng là một dị dạng bẩm sinh của ống tiêu hóa, ruột đôi thường xuất hiện dưới một nang có thể thông hoặc không thông với ruột nhưng bao giờ cũng nằm phía bờ mạc treo của ruột.
Túi thừa Meckel thường được được cấu tạo bằng các tế bào tuyến tụy lạc chỗ, do đó như ta đã biết thì các tế bào tuyến tụy thường hay tiết ra các men tiêu protid (protease), tiêu glucid (amylase) và tiêu lipid (lipase), các men nầy thường được tiết ra dưới dạng bất hoạt, tuy nhiên dưới sự xúc tác của các dịch tiêu hóa đặc biệt là dịch mật thì các men nầy sẽ được hoạt hóa và sẽ trường diễn gây ra viêm nhiễm và báo mòn thành của túi thừa, đến một lúc nào đó sẽ gây loét, chảy máu hoặc thủng túi thừa đưa đến viêm phúc mạc.
Trên lâm sàng thì trước đây viêm túi thừa Meckel rất khó chẩn đoán, tuy nhiên gần đây người ta có thể chẩn đoán chính xác túi thừa Meckel trước mổ nhờ vào kỷ thuật chụp đồng vị phóng xạ (scintigraphy).
Trên trẻ em thông thường thì túi thừa Meckel có thể sẽ kết hợp với một số bệnh lý bẩm sinh sau đây:
1. Đầu túi thừa sẽ dính với thành bụng vùng rốn bằng một dây xơ, và chính dây xơ nầy là nguyên nhân chính đưa đến xoắn toàn khối ruột theo trục của dây.
2. Đầu túi thừa sẽ thông và dính vào rốn gây nên dò ống rốn tràng bẩm sinh mà đứa trẻ sẽ có biểu hiện dò dịch tiêu hóa hàng ngày ở rốn; có thể phát hiện nhờ uống các dung dịch màu hoặc chụp cản quang đường dò (fistulography) thấy thuốc cản quang vào ruột. Trường hợp nầy có chỉ định mổ cắt đường dò giải phóng ruột, nhiều trường hợp phải cắt nối ruột.
3. Những trường hợp đường dò giữa rốn và ruột non bị bít hai đầu thì sẽ còn lại một nang dưới rốn gọi là nang ruột dưới rốn, cũng có chỉ định cắt bỏ nang, giải phóng ruột và cắt túi thừa Meckel nếu có.
Nói chung do những đặc điểm bệnh lý đã nêu trên của túi thừa Meckel nên bất cứ trong phẫu thuật tiêu hóa nào của trẻ em cũng như người lớn nếu tình cờ phát hiện túi thừa Meckel đều có chỉ định cắt bỏ.
Bài học được rút ra từ trường hợp lâm sàng trên là gì?
- Trong những trường hợp chảy máu đường tiêu hóa dưới trường diễn, tái phát, hoặc từng đợt trung bình trên người trẻ hoặc trẻ em thì cần cảnh giác nguyên nhân từ túi thừa Meckel.
- Ngoài chảy máu thì túi thừa Meckel còn có thể gây ra nhiều biến chứng ngoại khoa nguy hiểm khác.
- Trước một trường hợp nhiễm trùng tiết niệu dưới và có các dâu hiệu của nước tiểu cáu bẩn, có lẫn thức ăn thì phải nghĩ đến dò túi thừa Meckel - BQ và làm các XN CĐHA (UIV, BQ ngược dòng, soi BQ, chụp ruột có CQ…) để chẩn đoán.
- Chẩn đoán và phát hiện túi thừa Meckel ngày nay đã dễ hơn trước đây nhờ vào chụp đồng vị phóng xạ( scintigraphy); (tuy nhiên vấn đề là trên lâm sàng có nghĩ đến túi thừa Meckel để cho bệnh nhân đi chụp đồng vị phóng xạ hay không!)
- Chỉ định phẫu thuật thì trong tất cả các trường hợp, túi thừa Meckel đều được cắt bỏ kể cả khi nó được phát hiện tình cờ.
BS Nguyễn Đăng Đội, BS Nguyễn Khoa Hùng
| 
